انتخاب «روز جهانی کارگر» برای آغاز پخش مستند «از سایه تا سپیده»، انتخابی آگاهانه و معنادار است؛ چرا که نمی‌توان از مبارزه برای رهایی سخن گفت، اما پیوند عمیق و تاریخیِ ستم بر زنان را با مساله «کار» و «استثمار» نادیده گرفت. به همین مناسبت، نخستین قسمت از این مجموعه را در روزی به روی آنتن می‌بریم که نماد همبستگی تاریخی علیه هرگونه بهره‌کشی است.

جایگاه نابرابر زنان در جامعه را باید فراتر و عمیق‌تر از روایت رنج‌ها، تبعیض‌ها یا تجربه‌های پراکنده فهمید. هرجا جامعه‌ای دگرگون شده، هرجا قدرت سیاسی بر آستانه تغییر قدم گذاشته و هرجا نظم تازه‌ای شکل گرفته، مسئله زنان هم بلافاصله به یکی از میدان‌های اصلی نزاع بدل شده است.
اما چرا؟ مستند «از سایه تا سپیده» می‌خواهد از همین نقطه آغاز کند: از این واقعیت که فرودستی زنان، بافتاری عمیقاً تاریخی است که از درونی‌ترین لایه‌های زیست اجتماعی ما برخاسته است. زنجیری که بافنده و تداوم‌دهنده‌اش دولتِ نشسته بر فراز جامعه است. زنجیری همبسته با استثمار که نطفه‌اش در خانواده بسته شده و تار و پودش بر ذهن، جان، کار و زیست زنان تنیده شده است.

تاریخ مملو از پاکوب های مبارزاتی علیه این فرودستی است. هر دوره با ایده‌ای، و در نهایت در دوران معاصر؛ آنگاه که انقلاب‌های بورژوایی از قرارداد اجتماعی و برابری گفتند و گیوتین نصیب حق زن کردند. این مبارزه آینه تمام‌نمای تضادی همواره پابرجاست؛ تضادی که با تغییر حاکمان، هر بار جان‌سخت‌تر بر جای می‌ماند، چرا که قدرت سیاسیِ استثمارگرِ پدروار بالای سرش نگهبانی می‌دهد و بر لحظه‌لحظه زیستش کنترل دارد تا جامعه را به‌واسطه آن به زانو درآورد.
در قسمت اول، روایت از دل همین تضاد حرکت می‌کند؛ از لحظه‌هایی که زنان به نیرویی فعال در تحولات اجتماعی تبدیل می‌شوند، تا لحظه‌هایی که همان قدرت‌های طبقاتیِ استثمارگر که به نام آزادی، انقلاب یا نظم تازه آمده‌اند، دوباره بدن، پوشش، کار و زندگی زنان را به میدان کنترل تبدیل می‌کنند.
از انقلاب فرانسه تا انقلاب ۵۷، از وعده برابری تا بازگشت محدودیت، یک الگو بارها تکرار می‌شود: زنان در لحظه انقلاب حاضرند و می‌رز‌مند، اما در لحظه تثبیت قدرت سیاسی و ضرورت به نظم درآمدن جامعه حول استثمار و ستم، اولین گروهی هستند که باید به عقب رانده و کنترل شوند.

بازگشت به نخستین هشت مارس پس از انقلاب ۵۷ هم از همین روست؛ بازگشت به لحظه‌ای که در آن خیلی زود روشن شد نظم تازه، نه آن رهایی خواستنی، که کهنه عبایی پوسیده و سیاه در قامت ضدانقلاب است. و امروز، بعد از نزدیک به نیم قرن، طنین فریاد زنان «ما انقلاب نکرده‌ایم تا به عقب برگردیم» بر گوش جانمان حک شده است. این مستند تلاشی است برای فهمیدن همین پیوندها؛ رفتن به أعماق و درک تاروپودهای این زنجیر. اینکه چگونه تجربه‌های ظاهراً دور و منفک، در واقع از یک منطق تاریخی و سیاسی مشترک پیروی می‌کنند. بدون فهم این نیروی محرکه و ساختار اجتماعی، سیاسی و تاریخی، نه می‌توان تاریخ مبارزه زنان را فهمید و نه می‌توان وضعیت امروز را توضیح داد برای آینده ای رها شده از آن تلاش کرد.